HÜNKAR HACI BEKTAŞİ VELİ -MEHMET ÖZGÜR ERSAN

1209 Doğum Tarihi 1271 Hakka Yürüme Tarihi


Hacı Bektaş Veli soyunun Seyyid ve Türk olduğu konusu nettir. Hacim Sultan Menakibnamesinde aynı yüzyılda yaşamış olması sebebiyle geçen şu ifade çok önemlidir; 
” Tanrı aziz sırrını kutlasın ve onu yarlıgasın Sultan Hacı Bektaş Veli’nin soyu 
Hacı Bektaş Veli, İbrahim el Sani oğludur. İbrahim Sani Musa i Sani oğludur. Musa, Ibrahim Mükerrem al Mucab oğludur. Mucab, Sultani Horasan Aliyy ibni Musa Rıza’nin ana ve baba bir küçük kardeşidir.
Muhammet Mustafa Imam Ali Fatma AnaImam Hüseyin Imam zeynel Abidin Imam Muhammed BakırImam Cafer Sadık Imam Musa Kazım Ibrahim Mükerrem el MucabMusa i SaniIbrahim el Sani (Seyyid Muhammed)Hacı Bektaş Veli 
Kerameti Hünkar Hacı Bektaş Veli 17. Yüzyılda yazılan menakıbnamede ; 
“Kutbül Evliya Hazreti Hünkar Hacı Bekdeş-i Veli Horasani gaddesallahü sırrıl aziz kim Musa Sani İbrahim Mucab oğludur. Anası Hatem Hatun’dur”.
Abbasi Devletine damat ve vezir en sonunda veliaht atanmak istenen İmam Ali Rıza zamanında Horasana göçler yaşanmış buraya gelip yerleşen Imam Ali Rızayı Imam Musa Kazım evlatlarının yalnız bırakmadığı Ehlibeyt ailesi Horasana gelip evlilik ile akrabalık ilişkileri geliştirmişler Alevi Ocaklari bu akrabalık ilişkilerinden doğmuştur.
Tus (Meşhed) geçmeden Nişabur da İmam Ali Rızanın kaldığı orada Musa Kazım evlatlarının Nişabur’da kaldığı belirgin Türk nüfusu ile akrabalık bağları kurduğu bilinmektedir.
Horasan Bölgesinde Imam Ali evlatları ile Horasan Türk kitlesi kaynaşmış çapraz evliler yaparak akrabalık bağlarını geliştirmiş bu kan bağı ile Türk Alevi Ocaklarının temeli atılmıştır. Bu diğer etnik yapılar için de geçerlidir. Horasanda yaşayan bir çok etnik yapı böylece Ehlibeyte akraba olmuştur. Zaten bu eski bir Arap geleneğidir. Böylece toplum kültürel olarak kaynaşmıştır.
Horasanın Alevi Ocaklarınca kutsal mekan olarak atıf edilmesi kökenlerinin buraya dayanmasının sırrı burada gizlidir.
Böylece Annesi Hatem Hatunun babası  Hoca Ahmet Yesevinin Dergahında yetişen Hünkar Hacı Bektaşi Veli de Lokman Perendenin ve Amcası aynı zamanda Hoca Ahmet Yesevinin Damadı Kutbittin Haydarın  öğrencisi olarakda kendisini hem Seyit hem de Türk olarak Velayetnamede kayıt edilmesi doğal bir durumdur.(Vilayetname Abdülbaki Gölpınarlı s.3)
Asıl adı Seyyid Muhammed lakabı Bektaş olarak kayıtlara geçmiştir.
” Sani Ibrahim Mucab oğludur. Anası dahi Hatem Hatun’dur. Hatem bir gice döşekten yaturken gördü ki kendide bir oğlan vücuda gelmiş. Oğlancığın yüzü nuru ayın on dördüne benzer. Oğlancık dile gelip didü Eşhedü enla ilahe illallah ve eşhedü enne Muhammeden Resulullah ve eşhedü enne Aliyyün Veliyyullah. Hatem dahi Sultan İbrahim Sani’yi haberledi. Pes oğlancığa Muhammed Bekdeş düştü ad virdiler.” ( Baki Yaşa Altınok Hacı Bektaş Veli Hakkında Yazılmış Bir Menakıbname s.4)
Hamza Aksüt Bayındır Boyundan Bektaşlu obasindan olduğu söylerken başka kaynaklar Çepni Boyundan olduğunu söylemektedir.
Hünkar yani hükümdar padişah sultan anlamına gelen sanı ise dergahın içinden dervişler için su çıkarması kerameti ile Lokman Perendenin verdiği bilinmektedir.(Vilayetname Abdülbaki Gölpınarlı s.6) 
Hacı lakabını hocası Şeyh Lokman Perende hacca gittiğinde ona bir tepsi bişi pişittirip ona göz açıp kapatana kadar götürnesi üzerine Nişabur halkı Lokman Perendeye hac dönüşü hayırlı olsuna geldiğinde asıl Hacı Bektaş dir diyerek onun elini olun demesiyle kazanmıştır. Böylece adı Hünkar Hacı Bektaş el Horasani olmuştur. ( Abdülbaki Gölpınarlı s.6)
Kâbe gitmiştir ama Hacı unvanının alınması bilge bir kişi olarak gösterdiği keşfi keramet ile kazanılmıştır.
Serçeşme unvanını ise Hoca Ahmet Yesevi nin Imam Ali Rızanın kendisine emanet ettigi Aba hırka taç biat deynegi ve Muhammed Mustafa dan kalan Sancak Türkistan Piri Hoca Ahmet Yesevi’den doksan bin halifesi istediği halde vermemiş sahibi gelir deyi Hünkar Hacı Bektaşi Velinin gelmesini işaret etmiştir.
Ilk defa 17 yüzyılda yazilan Kolu Açık Hacim Sultan velayetnamesinde Hünkar Hacı Bektaşi Veli için Serçeşme ifadesi yazılı olarak geçmiştir;
” Pes Hz.Hünkar ol kutbi cihan evliya SERÇEŞME i Hacı Bekdeş Veli Horasani sırrul azizin burada Vilayetnamesi son kim tamam oldı.” ( Tufan Gündüz s.71-96)
Hace Hacı Hoca eski Farsça yani Tacikçe de bilgili ak sakallı bilge demektir. Üç lakapta Türkmen  büyüklerine kullanılır. Ancak Lokman Perendeden sonra Hoca Ahmet Yesevinin Damadı( Ömer Yaşar Ocak’ın ifadesi) ya da Manevî oğlu (Ömer Lütfü Barkan’in ifadesi) Kutbittin Haydarın Dergahın başına geçmesiyle Dergah hızla Isnai Aseriye ( 12 Imamcı) çizgiye geçince Hacegan aldı bir topluluk Dergahtan ayrılıp Nakşibendiliği kuracakları Afganistana doğru gitmişler kalanlar Kutbittin Haydarın şeyhliğinde Haydari olmuşlar Hünkar Hacı Bektaşi Veli de Amcasının yanında yer alıp bir Haydari Dervişi olmuştur.
Türklerin Nişabur’da bulunması gayet doğaldır Mevaraünnehir’den Horasana doğru akan Türkmenler Tuğrul Bey burayı alınca 1037 başkent ilan edilmiş nüfus artmıştı. Türkler Horasan dan Anadoluya geçişte Nişabur topraklarını geçiş bölgesi olarak görüyorlardı.
Nişabur sosyal ve kültürel olarak canlı bir yerdi. 1221 yılında Moğol işgaline kadar bu canlılık sürdü. Cengiz Han Nişabur kuşatmasında damadı Togacar in ölmesi üzerine öfkesiyle Nişabur’da taş üstünde taş bırakmadı. (Nihat Çetinkaya Kızılbaş Türkler s.206)
Hünkar Hacı Bektaşi Veli bu yıkımı görmüş. Horasan Piri Hoca Ahmet Yesevinin Damadı Moğollara esir oldu onu kurtarma görevini Hünkar Hacı Bektaşi Veli ‘ye verdi. Hünkar şahin donunda gidip onu kurtarması üzerine kendisine emanet edilen emanetleri Hünkar Hacı Bektaşi Veli ‘ye vermiştir.
Daha da  sonra Hoca Ahmet Yesevinin diğer damadı Hacı Bektaş Veli Babası İbrahim Sani ise Belh hükümdarı iken Moğollarla şehit edilmesi üzerine de Horasan”dan Anadolu’ya gelmiştir.
Ahmet Eflaki onu Hacı Bektaş Horasani şeklinde anması Aşık Paşazade de onun Horasan’dan geldiğini kaybetmektedir.
Horasan ; Iran Afganistan Türkmenistan Özbekistan Tacikistan Kırgızistan içine alan bir bölgedir.
Horasan On iki İmamın sekizinci Imam Ali Rıza’nin da kabrinin olduğu Meşhed olmak üzere Nişabur Belh Merv Herat gibi önemli şehirlere sahiptir.
Anadoluya gelmeden önce Horasanda Nişabur atalarının doğumunun eğitiminin geçtiği bilinmektedir.
Hacı Bektaş Veli ‘nin doğduğu köyün adı Fuşencan Nişabur’un 10 km doğusunda bulunmaktadır.
Horasan’dan Anadoluya gelmeden Necef Kerbela Mekke Kudüs uğrayan Antakya da konaklayan Hünkar Hacı Bektaşi Veli kısacası İran üzerinden başlayıp en sonunda  Suriye Hama Mardin üzerinden  Anadoluya gelmiştir.
Seyyid Menteş adında kardeşi Abdal Musa amcasının oğlu 30 bin Çepni boyu ile gelmiştir.
Aşıkpaşazade’nin yazdıklarına göre Hacı Bektaşi Veli Babai Ayaklanmasına 1240 tarihinde katılmış bu tarihten önce gelmiş Anadoluya geldiğinde 31 yaşında olduğu doğumunun 1209 olduğu bilinmektedir.
Anadolunun o zaman ki Piri Baba Ilyas Horasani ile Ordu Mesudiye deki hangarında görüşmüştür.
Baba Ilyas Horasani halifesi olarak Hünkar Hacı Bektaşi Veli kardeşi Seyyid Menteş Ege Halifesi olarak atandı ve Kayseri üzerinden giderlerken bir pusuda Seyyid Menteş şehit oldu. Hünkar Hacı Bektaşi Veli ordan sağ kurtulup Kırşehir Sulucakarahöyüğe sığındı.
Ahi Şeyhlerinden Ede Bali Baba Ilyas Horasaninin Moğollarla işbirliği yapan Selçukluya karşı yaptığı vatan savunmasına katılmadı.
Hünkar Hacı Bektaşi Veli Anadolu da Baba Ilyas Horasani isyanı sonrası dağılan Ocakları Suluca Karahöyük te bir araya getirip onların Serçeşmesi oldu.
Hayatının sonuna kadar geri kalan yaşamını Suluca Karahöyük te geçirdi.
Idris Hoca ile Kutlu Melek kızı Fatma Nuriye ( Kadıncık Ana) ile evlendi.
Evlatları Mahmut Şadi Seyit Ali Sultan oldu.
Keşifleri kerametleri ve sırrı ile Ali evladı olarak hüccet sahibi yeşil el sahibi olduğunu Erenlere gösterip onları kendine halife etti.
Horasan Erenlerine nişan gösterip onları kendine bağlayıp Rum Erenlerine tevella telkin edip ve tarikat erkanıyla başlıklarını tekbirleyip onları birleştirip onların Serçeşmesi olmuştur. (Abdülbaki Gölpınarlı s.20)
Daha kendi zamanında ünlü ve şöhretli biri idi sonradan ün kazanmadı. Döneminin kutbul evliyası idi.
Müritleri vardı. Kendisine bağlı Eren Evliya ve Şeyh mertebesinde müritleri vardı.
Şeriat ibadetlerini önemser ancak riyadan uzak yapılmasını tavsiye eder kendisi daha çok gönül temizliğine önem verip tarikat erkanına uygun ibadet ederdi.
Hoca Ahmet Yesevi’den aldığı emanetlerini Kadıncık Ana ve Abdal Musa Sultana bıraktı.
Daha sonra oğlu Seyyid Ali Sultanın Tekkenin başına geçmesini vasiyet etti.
1295 yılından önce Hakka yürüdüğü vakıf kayıtlarından bilinmektedir.
Kadıncık Ana tarafından mezarının Hakka yürümesinden kısa bir süre sonra yaptırmıştır.
Osmanoğulları ile görüşmemiş onun Hakka yürümesinden sonra Bursa fethine katılan Abdal Musa Sultan Orhan Beyle görüşüp Yeniçeri Ocağını kurmuş.Yeniçerilerin başındaki Elif Tacı Abdal giydirmiş.
1306 yılından itibaren  Suluca Kara Höyük nahiyesinin Hacı Bektaş Nahiyesi adı ile anılmasıyla daha net aanlaşılmaktadır.
1480 li yıllardaki kayıtlarda tarikatın Bektaşi Tarikatı adıyla anıldığı Hacı Bektaş Veli evlatlarından Resul Çelebi oğlu Mahmut Çelebi tarikatın başında bulunduğu kayıtlarda bulunmaktadır 
Farklı tarikatlardan birçok kişinin Bektaşi tarikatına inkisap ettiği kayıtlar bulunmaktadır.
Hünkar Hacı Bektaşi Veli ‘ye bağlı çok sayıda mürit ve muhip bulunduğu kendisine verilen vakıf ve yurtluk kayıtlarında görülmektedir.

Hacı Bektaş-i Veli’nin yaşamını Bektaşiler dört cümleyle özetler;
1-Hazreti Pirin veladeti MÜRUVVET ‘ Hazreti Pir’in doğumuş, ruhun cömertliği”
Dört Arap harfiyle MÜRUVVET  sözcüğü
mim    40

re      200

ve        6

te      400

————–toplam 646′ ya eşittir bu da geleneksel olarak onun doğum tarihi kabul edilir( 1248).

2- Horasan’dan  Rum’a teşrif eder, REFT. Reft aşağıdaki değere sahiptir:
re 200

fe 80

te 400

toplam——-680

680(1281) böylece onun 44 yaşında Anadolu’ya geliş tarihi olarak kabul edilir.

3-  Müddeti ömrü Muhammeddir cemali. Bu kez son sözcük değil ama Muhammed sözcüğü yaşadığı yılların sayısını verir.
mim 40 

ha 8

mim 40

dal 4

toplam———92 
yaşadığı yıl sayısı kabul edilir.

4- Ölüm tarihi 738( m.1337) dördüncü cümleyle ifade edilir: 
Bektaşiye tarih asvabı rihlet. 
Bu cümlede hem Bektaşiye ve hem de ASVABI RİHLET sözcükleri 738’e eşittir.
be 2

ki 20

te 400

elif 1

sin 300

be 10

he 5
toplam————738

elif 1

sad 90

vav 6

elif 1

be 2

re 200

ha 8l

am 30

te 400

toplam—–738


Aşk ile 
Mehmet Özgür Ersan Dede Yesari Abdal Çelebi
Kaynak:
1) Ahmet Eflaki Ariflerin Menkıbeleri s.4502)Abdurrahman Güzel Hacı Bektaş Veli El Kitabı s.27-343)Mürsel Öztürk Hacı Bektaş Zamanında Horasan’da Kültürel Hayat s.110-1464)Baki Yaşar Altınok Hacı Bektaş Veli Hakkında Yazılmış Bir Menakıbname ve Bu Menakıbnamede Belirtilen Anadolu daki Alevi Ocaklari s.45) Tufan Gündüz Hacı Bektaş Veli ‘nin yol Arkadaşı Kolu Açık Hacim Sultan Velayetnamesi

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Zeen is a next generation WordPress theme. It’s powerful, beautifully designed and comes with everything you need to engage your visitors and increase conversions.