AHMET YESEVİ’NİN FAKR-NAME`Sİ İLE HACI BEKTAŞ VELİ’NİN MAKÂLÂT’ INDA DÖRT KAPI-KIRK ‘IN MAKAM’IN MUKAYESESÎ


Yesevi’de dört makam kırk kapı şu şekildedir:


a) Şeriattaki on makam:

  1. Hak Ta’âlânın birlikige, barligıga, sıfatıga ve zatıga imân
    keltürmek. (Hak Ta’âlânın birliğine,
    varlığına, sıfatına ve zâtına iman getirmek.)
  2. Namaz okumak (Namaz kılmak)
  3. Rüze tutmak (Oruç tutmak)
  4. Zekât bermek (Zekât vermek)
  5. Hac kıymak (Hac farizasını yerine getirmek)
  6. Mülayim sözlemak (Yumuşak konuşmak)
  7. İlm örgenmak (İlim öğrenmek)
  8. Hazret-i Rasul-i Ekrem sallallahu aleyhi ve sellemning sünnetlerini
    becây keltürmak (Hazret-i
    Resul’ün sünnetlerini yerine getirmek)
  9. Emr-i ma’rufnı becây keltürmak (Şeriat bakımından yapılması gerekli
    şeyleri yerine getirmek)
  10. Nehy-i münker kılmak (Şeriatın yasakladıgı şeylerden kaçınmak)
    b) Tarikatteki on makam:
  11. Tövbe kılmak (tevbe etmek)
  12. Pirge kol bermak (Pire el uzatmak)
  13. Havf (korku)
  14. Recâ (Tanrı’nın rahmetinden ümitli olmak)
  15. Vird-i evkâtını becây keltürmak (Belirli vakitlerde Kur’ân’dan
    sureler veya dualar okuyarak yapılan
    ibadeti yerine getirmek)
  16. Pürni hizmetide bolmak (Pirin hizmetinde olmak)
  17. Pirning icazeti birle sözlemak (Pirin izni ile konuşmak)
  18. Nasihat eşitmek (Nasihat dinlemek)
  19. Tecrid bolmak (Tecrit olmak)
  20. Tefrid bolmak (Tefrit olmak)
    c) Marifetteki on makam:
  21. Fenâ bolmak (Fena olmak)
  22. Deıvişlıknı kabul kılmak (Dervişliği kabul etmek)
  23. Her işke tahammül kılmak (Her işe taharnmül etmek)
  24. Helal tayyib taleb kılmak (Helal ve güzel istekte bulunmak)
  25. Ma’rifet kılmak.
  26. Şeriat ve tarikatını ber-pây tutmak (Şeriat ve tarikatını ayakta tutmak)
  27. Dünyanı terk kılmak (Dünyayı terk etmek)
  28. Ahiretni ihtiyar kılmak (Ahireti seçmek)
  29. Vücud makamını bilmak (Varlık makamını bilmek)
  30. Hakikat bilinak (Hakikat sırlarını bilmek)
    d) Hakikattaki on makam:
  31. Hâk-râh bolmak (Herkesin yolunun toprağı olmak, alçak gönüllülük)
  32. Yahşı yamannı tanımak (İyiyi kötüyü tanımak)
  33. Yurun lokmage kol salmaslik (Bir parça lokmaya el uzatmamak)
  34. Özini lokmasını sebil-rah kılmak (kendisini lokmasını hak yoluna sebil etmek)
  35. Kişinin azar bermemek (Kimseyl incitmemek)
  36. Fakirlıkga münkir bolmamak (Fakirlığı inkar etmemek)
  37. Seyr-i sülûk kılmak.
  38. Her kimdin sırrın saklamak (Herkesten srrınıı saklamak)
  39. Şeriat, tarikat, marifet ve hakikat makamını bilimek ve amel kılmak.
  40. Hazret-i Rabbı’1-İzzet’e ulaşmak (*)
    Hacı Bektaş Veli’nin Makâlât’ında Dört kapı, kırk makam ise şu şekildedir:
    a) Şeriatte on makam:
  41. İman getirmek: Çalap Tanrı’ya inanmak, buyruğun tutmak imandandır.
    Feriştelerine (melaike)
    inanmak, Tanrı’nın Kur’ân’ına ve kitaplarına inanmak, dostlarına
    inanmak, kıyamete inanmaktır (16).
  42. İlim öğrenmek
  43. Salat etmek, zekat vermek, savm tutmak, gücü yetene hacca gitmek,
    seferberlik olunca kaçmayıp
    düşmana karşı gelmek ve cenabetten temizlen
  44. Helal kazanmak, faizi haram bilmektir.
  45. Nikah kıymaktır.
  46. Hayz ve lohusalıkta cinsi münasebeti haram bilmektir.
  47. Sünnette uyan cemiyetinde saygın olmak
  48. Şefkat,
  49. Temiz yemek ve temiz giyinmek,
  50. Emr-i bi’1-ma’ruf nehyi ani’1mûnker yani iyiliği emredip yaramaz
    işlerden sakındırmaktır (17).
    b. Tarikatte on makam:
  51. Pirden el alıp tövbe etmek, 2. Mürid olmak,
  52. Saç kesmek,
  53. Nefs savaşında (mücahade etmek) olgunlaşmaktır, pişmektir.
  54. Hizmet etmektir.
  55. Havf yani korkudur.
  56. Ümid etmektir.
  57. Hırka, zenbil, makas, seccaade, subha (yüz taneli tesbih), ibrat
    (iğne) ve asadır.
  58. Sâhib-makam (makam sahibi), sâhib-cemiyet (cemaat sahibi),
    sâhibnasihat (nasihat sahibi) ve
    sâhibmuhabbet (muhabbet sahibi) olmaktır.
  59. Aşk, şevk, sefa ve fakirliktir ( 18)
    c. Marifette on makam:
  60. Edeb
  61. Korku
  62. Perhizkârlık
  63. Sabır ve kanaat
  64. Utanmak
  65. Cömertlik
  66. İlim
  67. Miskinlik
  68. Marifet
  69. Kendini bilmek (19)
    d. Hakikatte on makam:
  70. Toprak olmak,
  71. Yetmişiki milleti ayıplamamak,
  72. Elinden geleni esirgememek,
  73. Dünyada yaradılmış bütün nesnelerin kendisinden emin olmasıdır.
  74. Mülk sahibine yüzünü sürüp yüz suyunu (yaratılış sebebi olan
    Muhammed nurunu) bulmak,
  75. Sohbette hakikat sırlarını söylemek,
    7.Seyr-i sülûk
  76. Sır
  77. Münacaat
  78. Çalap Tanrı’ya ulaşmaktır. Kavuşma bundadır (20).
    Mukayese: Her iki eserin ortak ve farklı makamları şu şekildedir:
    Madde sonlarındaki harf esere,
    rakam ise makam sıra numarasına işaret etmektedir.
    Ortak Makamlar
    a) Şeriatte:
  79. İman: Y/ 1-M/ 1
  80. Namaz: Y/2-M/3
  81. Oruç: Y/3-M/3
  82. Zekat: Y/4-M/3
  83. Hac: Y/5-M/3
  84. İlim: Y/7-M/2
  85. Sünnete riayet: Y/8-M/7
  86. Emr-i ma’ruf a riayet: Y/9-M/ 10
  87. Nehy-i münker’e riayet: Y/ 10M/ 10
    b) Tarikatte:
  88. Tevbe: Y/ 1-M/ 1
    2.El almak: Y/2-M/ 1
  89. Havf: Y/3-M/6
  90. Reca: Y/4-M/7
  91. Pire hizmet: Y/6-M/5
  92. Nasihat dinlemek: Y/8-M/9
  93. Tecrld: Y/9-M/4 8. Tefrid: Y/ 10-M/4
    c) Marifette:
  94. Fena: Y/ 1-M/8
  95. Tahammül: Y/3-M/4
  96. Helal ve güzeli isteme: Y/4-M/ 4
  97. Marifet kılmak: Y/5-M/9 5. Dünyayı terk: Y/7-M/8
  98. Vücud makamını bilmek: Y/9M/ 10
  99. Hakikat esrarını bilmek: Y/ 10M/9
    d) Hakikatte:
  100. Alçak gönüllük: Y/1-M/1
  101. Kendini ve malını Hak yoluna sebil etme: Y/4-M/3
  102. Kimseyi incitmemek: Y/5-M/4
    4.Seyr-i süluk kılmak: Y/7-MJ7
  103. Sır sklamak: Y/8-M/8
  104. Şeriat, tarikat, marifet, hakikat makamını bilmek ve amel kılmak: Y/9-M/7
  105. Hazret-i Rabbı’1-İzzet’e ulaşmak: Y/ 10-M/ 10
    C) Farklı Makamlar
    a) Şeriatte:
  106. Yumuşak konuşmak: Y/6
  107. Helal kazanmak ve faizi haram bilmek: M/4
  108. Nikah kıymak: M/5
  109. Hayz ve lohusalıkta cinsi münasebeti haram bilmek: M/6
  110. Şefkat: M/8
  111. Temiz yemek ve temiz giyinmek: M/9
    b) Tarikatte:
  112. Vird-i evkatını yerine getirmek: Y/5.
    2.Pirin icazeti ile konuşmak: Y/6
  113. Mürid olmak: M/2
    4.Saç kesmek: M/3
  114. Havf M/6
  115. Hırka, zenbil, makas, seâaade, subha, igne, asa: M/8
  116. Aşk, şevk, sefa ve fakirlik: M/ 10
    c) Marifette:
  117. Dervişliği kabul kılmak: Y/2
  118. Şeriat ve tarikatı ayakta tutmak: Y/6
    3.Ahireti ihtiyar kılmak: Y/8
  119. Sabır ve kanaat: M/4
  120. Miskinlik: M/8 6. Marifet: M/9
  121. Kendini bilmek: M/ 10
    d) Hakikatte:
  122. İyiyi kötüyü bilmek: Y/2
  123. Bir parça lokmaya el uzatmamak: Y/ 3
    3.Fakirliği inkar etmemek: Y/6
  124. Yetmişiki milleti ayıplamamak: M/2
    5.Mülk sahibine yüzünü sürmek, Muhammed nurunu bulmak: M/5
  125. Sohbette hakikat sırlarını söylemek: M/6
  126. Münacat: M/9

Kaynak:Prof. Dr. Abdurrahman Güzel Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Rektörü ve G.Ü. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Merkezi Başkanı

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Zeen is a next generation WordPress theme. It’s powerful, beautifully designed and comes with everything you need to engage your visitors and increase conversions.